DỰ PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH LÝ ĐƯỜNG HÔ HẤP MÙA ĐÔNG BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN
1. Đặt vấn đề
Mùa đông là thời điểm gia tăng rõ rệt các bệnh lý đường hô hấp như cảm cúm, viêm mũi xoang, viêm họng, viêm phế quản, hen phế quản. Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều bệnh nhân có xu hướng tái phát hàng năm, điều trị kéo dài, phụ thuộc thuốc.
Y học cổ truyền (YHCT) có lợi thế trong dự phòng – điều trị căn nguyên – phục hồi chức năng, đặc biệt với các bệnh hô hấp mạn tính và tái phát theo mùa.
Ảnh phương pháp dưỡng phế từ đông y 
2. Cơ chế bệnh sinh theo Y học cổ truyền
Theo YHCT, bệnh lý đường hô hấp mùa đông chủ yếu liên quan đến các yếu tố:
Ngoại tà: phong hàn, phong táo, phong nhiệt xâm nhập qua mũi, miệng, da
Chính khí suy yếu: phế khí hư, tỳ khí hư, vệ khí bất cố
Tạng phủ liên quan:
Phế: chủ hô hấp, khai khiếu ra mũi
Tỳ: sinh khí huyết, nguồn sinh phế khí
Thận: nạp khí, liên quan hen phế quản
➡️ Khi chính khí hư, ngoại tà dễ xâm nhập gây bệnh; nếu điều trị không triệt để sẽ dẫn đến bệnh mạn tính hoặc tái phát nhiều lần.
3. Nguyên tắc điều trị và dự phòng
YHCT không chỉ tập trung vào triệu chứng mà hướng đến điều chỉnh toàn trạng cơ thể.
Nguyên tắc chung:
Bổ chính, khu tà
Tuyên phế, chỉ khái
Kiện tỳ, ích khí
Ôn dương khi có hàn chứng
Phòng bệnh trước khi bệnh phát
4. Dự phòng bệnh hô hấp mùa đông bằng YHCT
4.1. Điều chỉnh sinh hoạt
Giữ ấm vùng cổ, ngực, lưng, bàn chân
Tránh gió lạnh đột ngột, hạn chế ra ngoài sáng sớm
Không tắm khuya, không dùng điều hòa nhiệt độ thấp
Vệ sinh mũi họng bằng nước muối ấm hằng ngày
4.2. Dinh dưỡng theo thể bệnh
Thể hàn: gừng, hành, tía tô, cháo nóng
Thể hư: thịt gà, đậu đỏ, hoài sơn, ý dĩ
Thể táo: lê hấp, mật ong, mạch môn
Hạn chế đồ lạnh, rượu bia, thuốc lá – các yếu tố làm tổn thương phế khí.
5. Điều trị bệnh lý đường hô hấp bằng YHCT
5.1. Điều trị bằng thuốc thang
Tùy thể bệnh, thuốc được gia giảm cá thể hóa:
Phong hàn phạm phế: ho, sổ mũi trong, sợ lạnh
→ Tán hàn, giải biểu, tuyên phế
Phong nhiệt phạm phế: ho đờm vàng, họng đau
→ Thanh nhiệt, tuyên phế, hóa đàm
Phế khí hư: ho kéo dài, mệt mỏi, dễ tái phát
→ Bổ phế, ích khí, cố biểu
Phế thận hư (hen mạn)
→ Bổ phế – ích thận – nạp khí
⚠️ Thuốc YHCT cần được kê đơn bởi bác sĩ chuyên khoa, tránh tự ý sử dụng.
5.2. Châm cứu – điện châm
Châm cứu có vai trò quan trọng trong điều trị và dự phòng:
Điều hòa khí huyết
Tăng cường miễn dịch
Giảm ho, khó thở, nghẹt mũi
Huyệt thường sử dụng: Phế du, Đại chùy, Hợp cốc, Liệt khuyết, Túc tam lý.
5.3. Cứu ngải – ôn nhiệt
Đặc biệt hiệu quả trong:
Bệnh do hàn
Người cao tuổi, thể hư hàn
Hen phế quản mùa lạnh
Cứu giúp ôn dương, thông kinh lạc, nâng cao chính khí.
5.4. Xoa bóp – bấm huyệt
Xoa bóp vùng ngực – lưng – cổ vai kết hợp bấm huyệt giúp:
Thông khí phế
Giảm co thắt phế quản
Hạn chế tái phát
6. Ưu điểm của Y học cổ truyền trong bệnh hô hấp
Điều trị toàn diện, bền vững
Ít tác dụng không mong muốn
Phù hợp với điều trị dài hạn và dự phòng
Có thể phối hợp hiệu quả với Y học hiện đại
7. Kết luận
Y học cổ truyền đóng vai trò quan trọng trong dự phòng, điều trị và phục hồi các bệnh lý đường hô hấp mùa đông. Việc thăm khám sớm, điều trị đúng thể bệnh và duy trì chăm sóc theo YHCT giúp giảm rõ rệt tỷ lệ tái phát, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Người dân nên chủ động khám và tư vấn với bác sĩ Y học cổ truyền khi có các biểu hiện hô hấp, đặc biệt trong mùa lạnh.
